Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου 2021

Από τον «Μπάλλο» στο «Βρώμικο Ψωμί»: O Διονύσης Σαββόπουλος το 1971-72

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

«Με τον δείπνο τον μεγάλο θα τελειώσουμε τον Μπάλλο». Η έντονη κακοκαιρία της περασμένης εβδομάδας μας δίνει αφορμή για να μιλήσουμε για την πιο ενδιαφέρουσα και πιο ηλεκτρική περίοδο του Διονύση Σαββόπουλου. Του Γιώργου Χαρωνίτη

του Γιώργου Χαρωνίτη

Το 1994, σε ένα διάλειμμα της πρόβας του στα «Εννέα Όγδοα» της λεωφόρου Αλεξάνδρας, ο Διονύσης Σαββόπουλος μας είπε: «Έκατσα μια Κυριακή και έβαλα τους δίσκους μου στο πικάπ και τους άκουσα, τον έναν πίσω από τον άλλο. Ήταν σα να έβλεπα ένα φιλμ με μια πλήρη απεικόνιση της Ελλάδας μέσα στα τραγούδια μου – ό,τι είχε συμβεί στη χώρα μας όλο αυτό το διάστημα υπήρχε εκεί». Επηρεασμένος από αυτή του την κουβέντα, έκανα το ίδιο: άκουσα στη σειρά όλους του τους δίσκους, από τα πρώτα του σινγκλάκια ως το «Μην πετάξεις τίποτα και, έναν μήνα αργότερα, δημοσίευσα στο περιοδικό που έβγαζα, το Jazz & Τζαζ, ένα συνολικό άρθρο για τον Διονύση Σαββόπουλο και την μουσική του, με τίτλο «Σαν ένα φιλμ ιλιγγιώδες». Επειδή αυτό το κομμάτι διατηρεί ακόμα την αξία του, μεταφέρω εδώ ένα απόσπασμα που αφορά στον «Μπάλλο», τον τρίτο μεγάλο δίσκο του Σαββόπουλου που κυκλοφόρησε την Άνοιξη του 1971.

εξώφυλλο Αλέξης Ακριθάκης

«Ο μύθος στη θέση της ιστορίας. Σαν σύνολο χρησμών ή σαν αποκάλυψη, η μουσική είναι ροκ και τζαζ σε συνεχές πάρε-δώσε με τα Βαλκάνια. Τα Βαλκάνια του κόσμου ή την δική μας εσωκοσμική δραστηριότητα. Χούντα και αφαίρεση, η πολεμική αρετή των ελλήνων και οι τελευταίοι σπασμοί της Σοφία Βέμπο. Πεζοναύτες στο Παναθηναϊκό Στάδιο, λογχοφόροι στην Ομόνοια, μελανοχιτώνες στα δυτικά προάστια… Ο Φρανκ Ζάππα στις επάλξεις – Hot Rats και Live at Fillmore. Η ασημένια οθόνη με τους Εκδικητές. Θυμάμαι τον Σαββόπουλο με τα Μπουρμπούλια να παίζουν τον Μπάλλο στην τηλεοπτική εκπομπή του Κατσαρού και να ξεχύνονται στις όμορφες μονοκατοικίες με τις αυλές και στα μικρά διαμερίσματα. Η Αθήνα έχει ακόμα χώρο να αναπνέει – τι όμως; Ο Παναθηναϊκός φτιάχνει το μέλλον του με τον Πούσκας, οι υποψήφιοι φοιτητές τρέχουν στα φροντιστήρια… Ο Μπάλλος δε λεει να τελειώσει. Με τις μουσικές των προγόνων, με τον Χατζιδάκι πλάι στον Ντύλαν, στο Κιλελέρ της δεκαετίας του εβδομήντα – μια ανάπτυξη που παίρνει το δρόμο της και μια αναζήτηση ευμάρειας που αρχίζει να δίνει νόημα στην καθημερινότητα. Εντούτοις, σημαία από νάιλον, φευγαλέα αίσθηση ρετρό… Και τα γεγονότα που έρχονται».

μπουρμπούλια

Όλες οι παραπάνω φράσεις αντιστοιχούν σε εικόνες πραγματικής ζωής που ζωντανεύουν καθώς ακούω – και εξακολουθώ ν’ ακούω – τον αριστουργηματικό αυτό δίσκο του Διονύση Σαββόπουλου που έφτιαξε παρέα με μια εκπληκτική ομάδα μουσικών, τα Μπουρμπούλια του, που αποτελούνταν από τους Νίκο Τσιλογιάννη (ντραμς), Βασίλη Ντάλλα (μπάσο), Johnny Lambizzi (ηλεκτρική κιθάρα) και Σπύρο Καζιάνη (φαγκότο, τρομπόνι), που δίνουν στον «Μπάλλο» έναν ιδιαίτερο ηλεκτρικό ροκ (ή και τζαζ ροκ) ήχο που ναι μεν αντικατοπτρίζει επιδράσεις από Frank Zappa αλλά, τελικά, αποκτά μιαν δική του ταυτότητα που, σχεδόν αμέσως, ο Διονύσης της δίνει τον χαρακτηρισμό «βαλκανικό ροκ»!

Αυτό ισχύει κυρίως για το μεγάλο ομότιτλο κομμάτι του δίσκου, που καλύπτει όλη την πρώτη πλευρά και στηρίζεται σε ένα ουγγρορουμάνικο λαϊκό μοτίβο που φέρνει στην μπάντα ο Lambizzi αλλά εξελίσσεται σε μία πραγματική σύγχρονη μουσικοποιητική δραματουργία, πρωτοφανή στην ελληνική μουσική και δισκογραφία. Ο Διονύσης Σαββόπουλος δημιουργεί εδώ μια «σχολή» που, μάλλον, έμεινε ανεκμετάλλευτη από τις επερχόμενες γενιές μουσικών / καλλιτεχνών.

Ο «Μπάλλος», μαζί με τα υπόλοιπα σπουδαία τραγούδια του Διονύση, παρουσιάστηκε στο Rodeo της οδού Χέιδεν την περίοδο 1971-72. Πριν πάω να δω την παράσταση, μαθητής πέμπτης γυμνασίου, είδα τον Διονύση Σαββόπουλο να παρουσιάζει τον «Μπάλλο» στην ζωντανή μουσική τηλεοπτική εκπομπή που είχε ο συνθέτης Γιώργος Κατσαρός. Πέρα από την ηχητική πρωτοτυπία του πράγματος – φυσικά η μουσική ήταν play back! – ο Σαββόπουλος φρόντιζε να μας «τρελλάνει» (το τηλεοπτικό κοινό αλλά και τον παρουσιαστή) με κάποιες εξωφρενικές ατάκες του!

[Από την παρέα μας, ο Τζίμης Πανούσης (πριν γίνει ο Τζίμης Πανούσης που όλοι μάθαμε μια δεκαετία μετά) πήγε ξανά στο Rodeo, αυτή τη φορά με ένα μικρό μαγνητόφωνο μπομπίνας, για να ηχογραφήσει την παράσταση. Δεν ξέρουμε τι απέγινε αυτή η μαγνητοταινία και ο Τζίμης δεν είναι πια εδώ για να μας πει].

Ο «Μπάλλος» δεν σταματάει, δεν τελειώνει εδώ. Έχει τη συνέχειά του στο «Βρώμικο Ψωμί», τον επόμενο δίσκο του Διονύση Σαββόπουλου που κυκλοφορεί το 1972. Για το άλμπουμ αυτό έχω γράψει τα εξής στο προαναφερθέν άρθρο μου στο Jazz & Τζαζ…

«Πέφτει σκοτάδι – πολύ φυσικό. It’s always night, or we wouldn’t need light, είχε πει ο Θελόνιους Μονκ. Το βρώμικο ψωμί είναι φως – και το πλέον ενδοολοκληρωμένο τμήμα του έργου του Σαββόπουλου. Μοιάζει το ένα τραγούδι να αναλύει το προηγούμενο: από την Έλσα στον Άγγελο Εξάγγελο, στο Τραγούδι, στο αριστουργηματικό Ζεϊμπέκικο, Ολαρία Ολαρά, το Μωρό, η των πάντων κοινότητα στη Δημοσθένους Λέξι, η απύθμενη άβυσσος της Μαύρης Θάλασσας… ένα ξεχωριστό φως εσωτερικών εκρήξεων. Από τον ηλεκτρισμό των προσεγγίσεων ενός ελληνικού τζαζ ροκ, μιας ιδιόμορφης fusion που σε τίποτα δεν θυμίζει σαν αποτέλεσμα την σύγχρονη της δυτικότροπη. Η παραβολική αφήγηση μας ταξιδεύει μέσα στις στοές ενός θεάτρου, με σκιές ακίνητες επί σκηνής. Η μουσική δίνει την αίσθηση της απόλυτης ομάδας – Διονύσης Σαββόπουλος και Λαιστρυγόνα: Στέλλα Γαδέδη, Θεολόγος Στρατηγός, Γιάννης “Μπαχ” Σπυρόπουλος, Βαγγέλης Γερμανός, Γιώργος Γαβαλάς… Είναι η εποχή που το ροκ της Ελλάδας γίνεται θρύλος – κάτι σαν από την γη στη σελήνη και ξανά πίσω στα έγκατα. Η μνήμη θέλει να σβήνει. Τα δυο κανάλια του Ζεϊμπέκικου θέλουν να παίζουν συνεχώς ανάμεσα στον μύθο και την πραγματικότητα».

img021 scaled

Ένα πραγματικά εκπληκτικό άλμπουμ, με τραγούδια υπέροχα, βγαλμένο μέσα από μια κατάσταση ζόφου – μην ξεχνάμε, ήταν η περίοδος της χούντας – που όμως ερχόταν σ’ εμάς σαν φως μέσα από ένα σκοτάδι που φαινόταν απόλυτο. Δεν είμαστε σίγουροι για τα νοήματα όλων των τραγουδιών, τις περισσότερες φορές τους δίναμε αλλοπρόσαλλες εξηγήσεις – όμως τα τραγούδια ήταν εκεί και μιλούσαν βαθιά μέσα μας. Το πεδίο δράσης μεταφέρεται τώρα στο Κύτταρο, Ηπείρου και Αχαρνών, το σκοτάδι εξακολουθεί να κυριαρχεί και το πρώτο φως δεν θα το δούμε παρά τον Νοέμβριο του 1973. Πρωτοετής του Πολυτεχνείου, ανάμεσα στο «Πότε θα κάνει ξαστεριά» και τα άλλα εγώ ακούω το «Ζεϊμπέκικο» και την «Μαύρη Θάλασσα», μια σύγχρονη μουσική τραγωδία που το φινάλε της στηρίζεται σε ένα ζωναράδικο χορό της Θράκης (γνωστό από την Δόμνα Σαμίου), που σήμερα τον ξέρουμε ως «’Δω στα λιανοχορταρούδια». Είναι περίεργο όμως έχω την αίσθηση πως η «Μαύρη Θάλασσα» δεν παίχτηκε ποτέ ολόκληρη live, έτσι όπως είναι στον δίσκο.

ΥΓ. Και στους δύο αυτούς δίσκους έχουμε από μία διασκευή από το άλμπουμ «John Wesley Harding» του Bob Dylan. Στον «Μπάλλο» το «All Along the Watchtower (Ο παλιάτσος κι ο ληστής)» και στο «Βρώμικο Ψωμί» το «The Wicked Messenger (Άγγελος εξάγγελος)». Εξαιρετικά κομμάτια.

Σχολιαστε το αρθρο

ΔΗΜΟΦΙΛΗ