Πέμπτη 25 Νοεμβρίου 2021

Η τζαζ της εξέγερσης: Charlie Haden και Liberation Music Orchestra

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Με αφορμή την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου κάνουμε μιαν αναφορά σε ένα ξεχωριστό πρόσωπο και κεφάλαιο της σύγχρονης τζαζ που σηματοδοτεί με τη μουσική του την ανθρώπινη ανάγκη να πηγαίνουμε όλο ψηλότερα.

Του Γιώργου Χαρωνίτη

Τον Νοέμβριο του 1982, τις μέρες που εμείς εδώ γιορτάζαμε την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ο μπασίστας και συνθέτης της τζαζ Charlie Haden ηχογραφούσε στο Tonstudio Bauer στο Λούντβιχσμπουργκ, μια μικρή γερμανική πόλη κοντά στη Στουτγκάρδη, τον καινούριο του δίσκο για την εταιρία ECM του Manfred Eicher. Ο δίσκος είχε τίτλο «The Ballad of the Fallen» και κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 1983. Το εξώφυλλο δεν ακολουθούσε την τυπική «ονειρική» και «αιθέρια» κατεύθυνση που χαρακτήριζε την καλή εταιρία – ήταν όμως μέσα στο κλίμα της: κατάλευκο φόντο με γκρίζο τον τίτλο και κόκκινα τα ονόματα 12 μουσικών – Charlie Haden, Carla Bley, Don Cherry, Sharon Freeman, Mick Goodrick, Jack Jeffers, Michael Mantler, Paul Motian, Jim Pepper, Dewey Redman, Steve Slagle, Gary Valente – σε αλφαβητική σειρά, πλην του bandleader και συνθέτη που, δικαιωματικά, κατείχε την πρώτη θέση.

lmo1982

Η μουσική του δίσκου: τραγούδια από τον Ισπανικό Εμφύλιο με έμφαση στα καταλανικά («Els segadors», «La Santa Espina»), το «Grandola vila morena» από την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία το 1974, το «El pueblo unido, jamas sara vencido!» το πιο γνωστό τραγούδι που χαρακτηρίζει την Χιλή του Allende, μαζί με συνθέσεις του Charlie Haden («Silence» και «La Pasionaria», η δεύτερη γραμμένη για την θρυλική Dolores Ibarruri) και το «Too Late» της Carla Bley που έχει κάνει και όλες τις ενορχηστρώσεις καθώς και την εισαγωγή στο «El pueblo unido». Όσο για το κομμάτι που δίνει τον τίτλο στον δίσκο, πρόκειται για λαϊκό τραγούδι του Ελ Σαλβαντόρ, με στίχους από ένα ποίημα που βρέθηκε στις τσέπες ενός νεκρού φοιτητή σε μια επίθεση της αμερικανοκίνητης εθνοφυλακής σε μια εκδήλωση διαμαρτυρίας στο Πανεπιστήμιο του Σαν Σαλβαντόρ. Αποτέλεσμα του στρατιωτικού πραξικοπήματος στην χώρα το 1979…

Όλη η μουσική του δίσκου αποτελεί μιαν ενδοολοκληρωμένη σύνθεση / σουίτα που, αν και δεν αναφέρεται ούτε στο εξώφυλλο, ούτε πουθενά αλλού στον δίσκο, οφείλεται στην επαναδραστηριοποίηση και επαναλειτουργία της Liberation Music Orchestra, ενός μουσικού συνόλου σύγχρονης τζαζ που είχε δημιουργήσει το 1969 ο Charlie Haden, πάλι με την στενή συνεργασία της συνθέτριας Carla Bley. Ο δίσκος που κυκλοφόρησε τότε από την εταιρία Impulse! είχε τον τίτλο «Liberation Music Orchestra» γραμμένη σε πανώ που κρατούσαν η Carla Bley και ο Charlie Haden με τους Michael Mantler, Sam Brown, Perry Robinson, Paul Motian, Roswell Rudd, Bob Northern, Gato Barbieri, Andrew Cyrille, Howard Johnson, Dewey Redman, Don Cherry να εικονίζονται ανάμεσά τους.

lmo1969

Η μουσική αυτού του πρώτου άλμπουμ ήταν επίσης μια σουίτα / σύνθεση-ποταμός με εισαγωγή που είχε γράψει η Carla Bley και συνεχιζόταν με το «Τραγούδι του Ενωμένου Μετώπου» των Άισλερ και Μπρεχτ, μιαν άλλη σουίτα με κλασικά και πασίγνωστα τραγούδια από τον Ισπανικό Εμφύλιο, και στη συνέχεια το «Song for Che» του Charlie Haden, το «War Orphans» του Ornette Coleman κ.ά. και έκλεινε με το κλασικό αμερικανικό protest song «We Shall Overcome», γραμμένο από τον Pete Seger. Ο Charlie Haden, σπουδαίος μπασίστας της τζαζ αβάν γκαρντ, στενός συνεργάτης του πρωτοπόρου της free τζαζ Ornette Coleman, έκανε με αυτό του το πρώτο προσωπικό άλμπουμ, μια ισχυρή πολιτική δήλωση σε μια χώρα που το σύστημά της έμπαινε για μια ακόμα φορά, μετά από φοιτητικές εξεγέρσεις και κινητοποιήσεις, σε μια άκρως συντηρητική φάση και πορεία. Το «Liberation Music Orchestra» ήρθε σαν μια κορυφαία πολιτικοαισθητική στιγμή στην σύγχρονη τέχνη και αποτελεί κλασικό ηχογράφημα της τζαζ.

Τα 13 χρόνια που χωρίζουν το «Liberation Music Orchestra» και το «The Ballad of the Fallen» δεν δίνουν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα δυο άλμπουμ, ούτε πολιτικά ούτε και αισθητικά. Ο Charlie Haden, μουσικός με hillbilly ρίζες και αριστερές καταβολές, με αγωνιστική και ακτιβιστική παρουσία σε όλη του την πορεία, γνωρίζει πολύ καλά τη δύναμη της λαϊκής μουσικής και χρησιμοποιεί την μελωδική της δυναμική μέσα σε φιλόξενο αβάν γκαρντ πλαίσιο. Παράλληλα, σαν συνειδητός και δημιουργικός καλλιτέχνης, ξέρει πως η τέχνη του μπορεί να αποτελέσει όπλο. Έτσι, το μόνο που δείχνει να διαφέρει στα δύο άλμπουμ είναι ότι στην φωτογραφία του «The Ballad of the Fallen» τα πρόσωπα των μουσικών – επτά από τους οποίους συμμετέχουν και στα δύο άλμπουμ – είναι πιο σοβαρά και πιο σκυθρωπά. Και πράγματι, στη δεκαετία του ’80 τα πράγματα ήταν πιο σοβαρά – ακόμα και το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου πλανιόταν στην ατμόσφαιρα!

Επίσης, ένα σκίτσο ζωγραφισμένο από μια νεαρή φυγάδα από το Σαλβαντόρ σε έναν προσφυγικό καταυλισμό στη Νικαράγουα είναι τυπωμένο στο οπισθόφυλλο του δίσκου και αρκετά εύγλωττα λέει: «Όχι στην επέμβαση των Η.Π.Α. – γιάνκηδες εισβολείς, έξω από το Ελ Σαλβαντόρ. Το μοναδικό μας έγκλημα είναι πως είμαστε φτωχοί. Έχουμε κουραστεί από τις τόσες σφαίρες που μας στέλνει ο Ronald Reagan».

img025

Την Liberation Music Orchestra του Charlie Haden είχε την ευκαιρία να απολαύσει και το ελληνικό κοινό σε μια μοναδική συναυλία στο θέατρο του Λυκαβητού το καλοκαίρι του 1985. Χωρίς την Carla Bley στην σύνθεσή της (την θέση της είχε πάρει μια σπουδαία πιανίστρια, η Amina Claudine Myers), η Liberation Music Orchestra εντυπωσίασε και ο ίδιος ο Charlie Haden έδωσε μια πολύ καλή συνέντευξη στο περιοδικό Ήχος & HiFi, στον φίλο και συνάδελφο Πασχάλη Μουχταρίδη, που έκλεινε με την εξής απάντηση στην ερώτηση «Ποιος είναι ο λόγος της επανασύνδεσης της Liberation Music Orchestra». Η απάντηση του Charlie Haden ήταν απλή και σαφής: «Η πολιτική του Ronald Reagan και, γενικότερα, του αμερικανικού ιμπεριαλισμού σήμερα».

Ο Charlie Haden, παράλληλα με όλα τα άλλα σπουδαία projects του, συνέχισε να είναι σε πολιτικοκοινωνική εγρήγορση και να βγάζει στο προσκήνιο την Liberation Music Orchestra όταν θεωρούσε και έκρινε ότι το επέβαλαν οι καταστάσεις και οι συνθήκες – και το έκανε το 1990 με το «Dream Keeper» επί Bush πατέρα, και το 2005 με το «Not In Our Name» επί Bush υιού και, σαν σε μεταθανάτιο επίλογο, το 2016 με το «Time-Life». Ο Charlie Haden (1937-2014) με το έργο του, μέρος του οποίου είναι η μουσική της Liberation Music Orchestra, αποτελεί ένα άψογο παράδειγμα δημιουργικού και μαχόμενου καλλιτέχνη.

Σχολιαστε το αρθρο

ΔΗΜΟΦΙΛΗ