Κυριακή 25 Ιουλίου 2021
MENU

Αμπάς Κιαροστάμι: Ο Ιρανός σκηνοθέτης που ό,τι άγγιζε γινόταν χρυσό

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΤΩΡΑ

Αυτές τις ημέρες, ο δημιουργός που εκπροσώπησε το υψηλότερο επίπεδο της τέχνης στον κινηματογράφο, έχανε τη μάχη με τον καρκίνο, στο Παρίσι

Ο κριτικός κινηματογράφου Μιχάλης Δημόπουλος, με ένα κείμενό του επαναφέρει στη μνήμη μας τον Ιρανό διανοούμενο που πέτυχε μια εθνική – διεθνή κινηματογραφία.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, ένας άγνωστος ακόμα σκηνοθέτης από το ξεχασμένο, συκοφαντημένο και παραμελημένο τότε Ιράν, ήταν η μεγάλη, ανανεωτική μορφή που απρόσμενα διέψευσε όσους είχαν αρχίσει να διαπιστώνουν στον δυτικό κινηματογράφο εμφανή σημάδια κόπωσης, συμβατικότητας και επανάληψης.

65135f3eb9802d2c8db047838888842c

Ο Άμπας Κιαροστάμι αποδείχθηκε, με τα χρόνια, χρήσιμη και κρίσιμη μονάδα αφού χάρη στην απαράμιλλη μοντέρνα τέχνη του (σμιλευμένη με απλά εργαλεία) έβαλε στον κινηματογραφικό χάρτη έναν ιδιόμορφο κόσμο, τον ιρανικό κόσμο. Τον κόσμο του θρησκευτικού νόμου και του Ισλαμικού καθεστώτος στο οποίο η νεωτερικότητα στην έκφραση της τέχνης κάθε άλλο παρά είχε διεισδύσει και δεν ήταν φυσικά στην ημερήσια διάταξη.

Με το αριστουργηματικό «Close-up»(1990), την ταινία με την οποία ξάφνιασε και συγκλόνισε κοινό και κριτικούς στη Δύση, κυρίως στα διεθνή φεστιβάλ, ανέτρεψε την καλλιτεχνική κατήφεια της εποχής ενώ λίγα χρόνια αργότερα, το1997, στις Κάννες, κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα με την υπέροχη «Γεύση του κερασιού» επιβεβαιώνοντας την νέα κινηματογραφική δυναμική που είχε αρχίσει να διαφαίνεται σε χώρες έξω από τα δυτικά μητροπολιτικά κέντρα.

Όμως ο Κιαροστάμι είχε ξεκινήσει πολλά χρόνια πριν (γύρω στα είκοσι) με ταινίες παραγγελίες για παιδιά και νέους (σ’ ένα ίδρυμα που αναπτύχθηκε με δικιά του πρωτοβουλία, το Κανούν), με εκπαιδευτικά ντοκιμαντέρ – μικρά, ταπεινά αλλά ευφυή, σχόλια εκμάθησης και διαπαιδαγώγησης, συχνά με φαινομενικά ηθικό πρόσημο αλλά ανασύροντας πάντα έναν προβληματισμό γύρω από τον μηχανισμό παραγωγής νοήματος.

Αποφασιστικά, βήμα-βήμα, άρχισε να χαράζει το προσωπικό του ίχνος με εφόδια που, πέρα από τον κινηματογράφο, έβρισκε στην ποίηση (σε μια χώρα τόσο πλούσια σε λυρική έκφραση), στη φωτογραφία, στις νέες τεχνολογίες, στο βίντεο και στο ψηφιακό σύμπαν, μέχρι και σε εγκαταστάσεις σε μουσεία, παραμένοντας όμως πάντα προσηλωμένος σε μια χειρωνακτική αντίληψη της τέχνης (ήταν ο ίδιος μάστορας μαραγκός).
Αυτός ο μέγιστος δημιουργός, αναρωτιέμαι σήμερα αν θα υπάρξει κάποιος ανάλογου βεληνεκούς στο μέλλον (θυμίζω εδώ τη δήλωση του Γκοντάρ: «O κινηματογράφος γεννήθηκε με τον Γκρίφιθ και τελειώνει με τον Κιαροστάμι»), αυτός ο τεράστιος καλλιτέχνης πέτυχε να διαμορφώσει με απλά μέσα μια μοναδική σχέση που έχει ως αφετηρία την πολιτική αλληγορία και κορυφώνεται σ’ έναν ανεπανάληπτο φιλοσοφικό στοχασμό που συνοψίζεται στην αναζήτηση της αλήθειας, αλλά όχι μόνον.

Οι ταινίες του είναι σχεδόν όλες, μεγάλες περιπλανήσεις, ταξίδια στην περιφέρεια της Τεχεράνης και στην ενδοχώρα του Ιράν. Δεν πρόκειται όμως για «ταινίες δρόμου» (road-movies)με την έννοια που μας έχει συνηθίσει ο αμερικάνικος κινηματογράφος, ταξίδια με μυθικές διαστάσεις στις ανοιχτές λεωφόρους της περιπέτειας.
Παρά την κίνηση και την εναλλαγή, τους ανοιχτούς ορίζοντες και τις απρόσμενες συναντήσεις, επιβάλλεται μια φαινομενική ακινησία. Το αυτοκίνητο, κομβική πρώτη ύλη στο κινηματογραφικό σύμπαν του Κιαροστάμι, λειτουργεί σαν στέγη, σαν σπίτι, παύει να είναι ένα απλό μεταφορικό μέσο και μετατρέπεται σχεδόν σε κινηματογραφικό τρόπο να υπάρχεις σ’ αυτόν τον κόσμο που μοιάζει ακίνητος και αποσυντίθεται εσωτερικά.
Αυτή η ακινησία που επιβάλλει την εσωτερική πτώση και αποσύνθεση, δεν μοιάζει να συγγενεύει με τον προβληματισμό του Ροσελίνι στο δικό του «Ταξίδι στην Ιταλία(1954)»; Τόσα χρόνια μετά, ο Κιαροστάμι πήρε τη σκυτάλη και συνεχίζει ν’ αφουγκράζεται τη θεωρία του Αντρέ Μπαζέν για την αναζήτηση και την αποκάλυψη του πραγματικού. Με το μηχανισμό που εφαρμόζει απαντάει στο ερώτημα του σύγχρονου Γάλλου θεωρητικού Αλέν Μπεργκαλά «Πώς, με ποιό τρόπο η αλήθεια τρυπώνει σε μια ταινία;» προσδίδοντας της την ανυπέρβλητη καλλιτεχνική υπεραξία.

Cmizi8iXgAA4Rdq

Όμως στον Κιαροστάμι συναντάμε μια κρίσιμη απόκλιση που τον κάνει να ξεχωρίζει. Ο δικός του ρεαλισμός κρατάει πάντα ανοιχτή την απορία που έχει σχέση με την μυθοπλαστική κατασκευή, τη σύλληψη του κόσμου και με το βλέμμα που το σκανάρει, όπως θα λέγαμε σήμερα.
Ταινίες όπως το «Close-up» ή αυτές της τριλογίας του Κόκερ («Που είναι το σπίτι του φίλου μου» 1987, «Και η ζωή συνεχίζεται» 1992, «Μέσα από τους ελαιώνες»1994) ξεπερνούν τις ντοκιμαντερίστικες αφετηρίες τους και καταπιάνονται με πιο πολύπλοκα αφηγηματικά σχήματα.
Το «Δέκα» 2002, και κυρίως το «Πέντε» 2002-2003, είναι ριζοσπαστικές στιγμές μοναξιάς, γυρισμένες με μια μικρή ψηφιακή κάμερα. Ενώ υποτίθεται ότι καταγράφουν την πραγματικότητα, στην ουσία αποδεικνύουν το θρίαμβο της τέχνης, της ουσίας της τέχνης. Ο Κιαροστάμι, με τον τρόπο του -που φαίνεται, αλλά κάθε άλλο παρά είναι, απλός- προσθέτει νέες διαστάσεις στις σχέσεις μύθου και πραγματικότητας, μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ, αναπαραστατικής και αφηρημένης τέχνης. Και θέτει το μέγιστο, υπαρξιακής φύσης δίλημμα: η τέχνη – και η τέχνη του κινηματογράφου περισσότερο απ΄όλες – αναπλάθει ή αποτυπώνει τον κόσμο;
Οι δυο τελευταίες ταινίες μεγάλου μήκους που γύρισε ήταν και οι 2 εξαιρετικές και γυρισμένες εκτός Ιράν, το «Copie Conforme» 2010, με την Ζιλιέτ Μπινός, στην Ιταλία και το «Like Someone in Love» 2012, στην Ιαπωνία.

99e3664134b469c2e2efc30252c792be

Σημείωση: Ο Άμπας Κιαροστάμι ήταν πιστός φίλος του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Πρωτοήρθε το 1992, στο πρώτο διεθνές με πρόσκληση του Δημήτρη Εϊπίδη (Πρώην διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και ιδρυτής του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ) για τους «Νέους Ορίζοντες».
Το 1997 επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη με την έκθεση των έγχρωμων φωτογραφείων του, το 1999 ήρθε στο Φεστιβάλ να παραλάβει τον Χρυσό Αλέξανδρο και το 2004 επανήλθε με τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες και μία πλήρη ρετροσπεκτίβα.

Με την ευκαιρία της επετείου του θανάτου του, αξίζει να σημειωθεί ότι το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι οργανώνει μέχρι τέλος Ιουλίου μια έκθεση με φωτογραφίες, ποίηση, κ.λπ. που συνοδεύεται από μια πλήρη ρετροσπεκτίβα ταινιών (46 μικρές και μεγάλες, όλες με νέα ρεστορασιόν 4Κ). Τίτλος του event «Les chemins de la liberté». Παράλληλα κυκλοφόρησαν 4 νέα δοκίμια για τον μετρ, όλες οι ταινίες του εκδόθηκαν σε dvd-blu ray ενώ πολλές από τις ταινίες προβάλλονται στις αίθουσες της MK2, της εταιρείας που πατρονάρισε όλο το εγχείρημα. Επειδή έτυχε να βρεθώ στη Γαλλική πρωτεύουσα προ τριών εβδομάδων, καταθέτω ότι επρόκειτο για πολύ πετυχημένη εκδήλωση που πιστοποιεί ότι ο Άμπας Κιαροστάμι δεν έχει λησμονηθεί, τουλάχιστον στο Παρίσι.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Βαρύ λογαριασμό καλείται να πληρώσει η Γερμανία για τη «βιβλική καταστροφή»

Ιστορικής κλίμακας καταστροφές στην Δυτική Γερμανία 1,3 δις ευρώ θα κοστίσει στην Γερμανία, με ένα πρώτο υπολογισμό, η βιβλική καταστροφή...

Αλ. Τσίπρας: Ως κυβέρνηση θα καταργήσουμε την ελάχιστη βάση εισαγωγής

Στην κατάργηση της ελάχιστης βάσης εισαγωγής αλλά και την δυνατότητα να καταθέσουν μηχανογραφικό δελτίο με τους φετινούς βαθμούς όσοι...

Ν. Κοτζιάς: «Περί βαθμών και ορίων εισαγωγής στα ΑΕΙ»

Η ανάρτηση του Ν. Κοτζιά  http://https://www.facebook.com/100049230365778/posts/352619196389090/ «Ρωτάνε: μα θέλετε ανθρώπους με βαθμούς κάτω από τη βάση να σπουδάζουν; Η ερώτηση...