Κυριακή 25 Ιουλίου 2021
MENU

Γ.Πλειός: Η εποχή της παρακμής μας

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΤΩΡΑ

Η εποχή της παρακμής μας

Είναι γνωστό, το έλεγαν και οι παλιότεροι θυμόσοφα, ακόμα και άνθρωποι χωρίς υψηλή σχολική μόρφωση, ότι όλα τα πράγματα έχουν ακμή και παρακμή. Ότι όλα δηλαδή γνωρίζουν άνθηση αφού πρώτα γεννηθούν, ανάπτυξη, και στο τέλος μαρασμό.  Η εποχή της ακμής είναι η εποχή εμφάνισης ενός νέου πράγματος και της δυναμικής του ή λιγότερο δυναμικής του ανάπτυξης και εξέλιξης, καθώς και της διάδοσής του, της εισχώρησής του σε πολλές περιοχές του κοινωνικού και ατομικού μας βίου. Η εποχή της κορύφωσης είναι η εποχή που αυτό είναι νέο έχει εδραιωθεί αλλά δεν έχει σταματήσει να εξελίσσεται και να διαδίδεται, να επηρεάζει, να μεταμορφώνει τη σκέψη μας, τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, που οργανώνουμε τη ζωής μας, που οριοθετούμε εχθρούς και φίλους, σύμμαχους και αντίπαλους, την εργασία και τον ελεύθερο χρόνο, την οικογένεια και την κοινωνική ζωή κοκ.  Η εποχή της παρακμής είναι η εποχή της έλλειψης πλέον ενθουσιασμού και κοσμογονικής ελπιδοφορίας απ’ αυτό που κάποτε ήταν κάτι νέο και λιγότερο ή περισσότερο επαναστατικό.  Είναι εποχή που εντοπίζουμε πλέον σ’ αυτό προβλήματα, αρνητικές πλευρές, δυσμενείς ή και επιβλαβείς συνέπειες για τη ζωή και το μέλλον μας κοκ.  Είναι δηλαδήεποχή γκρίνιας γι’ αυτό το κάποτε ζωοφόρο πράγμα. Είναι η εποχή της αναζήτησης του επόμενου νέου.

Στα περισσότερα πράγματα που διατρέχουν τη ζωή μας μπορούμε να αναγνωρίσουμε λιγότερες ή περισσότερες από αυτές τις επισημάνσεις. Τεχνολογικές καινοτομίες στον τομέα της εργασίας, όπως λ.χ. παλιότερα οι μηχανές (τις οποίες αρχικά οι εργάτες έσπαγαν γιατί θεωρούσαν υπεύθυνες για την καταπίεσή τους) και πλέον οι υπολογιστές (ας θυμηθούμε τη γκρίνια που ξέσπασε μετά από ένα χρόνο τηλεργασίας), μέσα μεταφοράς (κυκλοφοριακό χάος, μόλυνση κ.ά.) κοκ.  Τις βλέπουμε στις πηγές ενέργειας που χρησιμοποιούμε. Η ηλεκτρική, στη συνέχεια η πυρηνική ενέργεια, αλλά πλέον και κάποιες εναλλακτικές μορφές ενέργειας (ΑΠΕ), θεωρήθηκαν πηγή ζωής και ελευθερίας αλλά σήμερα όλο και πιο πολύ τείνουν να θεωρούνται πηγές θανάτου.

Μπορούμε ακόμα να τις αναγνωρίσουμε σε ανθρώπους με τους οποίους ξεκινήσαμε να σχετιζόμαστε κάποτε και στην πορεία ανακαλύψαμε «κουσούρια» τους (αν και μάλλον ήταν εμφανή από την αρχή αλλά δεν τα βλέπαμε διότι η ματιά είναι το παν), όπως και οι άλλοι είδαν πάνω μας. Μπορούμε να τις δούμε σε ιδέες που κάποτε μας γοήτευσαν, τους δώσαμε κάτι από τη δύναμή μας και άλλος λίγο άλλο πολύ αλλάξαμε με τη δύναμή τους τις ζωές μας. Η δημοκρατία που κάποτε θεωρήθηκε πηγή απελευθέρωσης των λαών, πριν έναν αιώνα πολλοί την εγκατέλειψαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο γιατί τη θεώρησαν συνθήκη που δίνει δύναμη στους ισχυρούς του πλούτου, επικίνδυνη για τα συμφέροντα του κράτους και φυλακή για τις μειονότητες. Κάτι αντίστοιχο έγινε αργότερα και με συμμετοχικές αλλά γραφειοκρατικές μορφές πολιτικής διακυβέρνησης. Μπορούμε να τις αναγνωρίσουμε στις συμμαχίες κρατών και στο πως παλιοί εχθροί ή αντίπαλοι έγιναν φίλοι, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, όπως  Ελλάδα και η Βόρεια Μακεδονία, όπως οι ΗΠΑ και το ΙΡΑΚ ή οι ΗΠΑ και η πρώην Γιουγκοσλαβία κοκ.

Ωστόσο πέρα από τη γενικότητα του πράγματος, εκείνο που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ποιο είναι αυτό που γνωρίζει παρακμή και κυρίως ποιο είναι το εύρος της παρακμής, οι συνέπειές της αλλά κι οι λόγοι γι’ αυτήν την παρακμή.

Η εποχή μας, την οποία αποκαλούνε με πολλά επίθετα αλλά κανένα με κανένα όνομα (όπως κάποτε π.χ. εποχή Κάϊζερ, εποχή Ρούσβελτ, εποχή Στάλιν κοκ), χαρακτηρίζεται από πολλές τάσεις και αλλαγές που την διατρέχουν. Μεταξύ άλλων όμως είναι μια εποχή γενικευμένης παρακμής. Η βιομηχανική τεχνολογία εδώ και πολλά χρόνια έχει μπει στο στόχαστρο της οικολογικής κριτικής και των μεταρρυθμίσεων, ενώ ορισμένες φωνές μιλούν ακόμα και για αποανάπτυξη προκειμένου να σωθεί ο πλανήτης, η υγεία και οι ζωές των κατοίκων του. Οι παραδοσιακές πηγές ενέργειας, όπως το κάρβουνο, αλλά σταδιακά πλέον και οι ανεμογεννήτριες βρίσκονται αν όχι υπό διωγμό σίγουρα υπό σφοδρή κριτική και περιορισμό (λ.χ. εκπομπής ρύπων).

Ο καπιταλισμός παρότι νίκησε τον κομμουνισμό το 1989 μετά από 40 χρόνια Ψυχρού Πολέμου βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας ανελέητης κριτικής είτε στην νεοφιλελεύθερη μορφή με την οποία συνέχισε να επιβιώνει τα τελευταία 50 χρόνια είτε στη μορφή του κινέζικου δράκου στην οποία μεταλλάχθηκε.  Δύσκολα πλέον μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει θριαμβευτικά τον όρο «καπιταλισμός» ή «νεοφιλελευθερισμός» στη δημόσια σφαίρα χωρίς να δεχθεί ισχυρή κριτική. Ο τελευταίος μάλιστα έχει δυσφημιστεί τόσο που κατάντησε σχεδόν πολιτική ύβρις.

Η Δημοκρατία και ιδιαίτερα ο σκληρός ο πυρήνας της, τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ελευθερίες, βρίσκονται στο στόχαστρο πολλών και ποικίλλων περιορισμών, τους οποίους σημαντικό μέρος πολιτών σε πλείστες χώρες αποδέχεται για την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας ή της τρομοκρατίας, ή της οικονομικής κρίσης ή της πανδημίας COVID– 19, ή άλλης μικρής ή μεγάλης κρίσης.

Τα ιδανικά της αλήθειας και της αντικειμενικότητας στη δημοσιογραφία συγκινούν ολοένα και λιγότερα τμήματα του κοινού. Σε συνθήκες αυξανόμενης πολιτικής και ιδεολογικής πόλωσης, ξενοφοβίας, ρατσισμού κ.ά.,  ολοένα και περισσότερες ειδήσεις και δημόσιες πληροφορίες τείνουν να ταιριάζουν με τις έτοιμες από καιρό απόψεις, προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που έχουν κάποιες μερίδες του κοινού προκειμένου να επιβιώσουν τα ΜΜΕ που τις δημοσιεύουν, αν δεν θέλουν να τα εξαφανίσει ο εμπορικός ανταγωνισμός ή και γιατί ταιριάζουν με την οπτική των δημοσιογράφων που τις γράφουν.  Ως αποτέλεσμα αντί πραγματικές ειδήσεις καταναλώνουμε όλο και περισσότερο ειδήσεις «μαϊμού», δηλαδή παραποιημένες ειδήσεις (fake ωnews), που το μόνο που πετυχαίνουν είναι να αναπαράγουν το πρόβλημα σε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις.

Η ιδέα μιας κοινωνίας που είναι ανοικτή, ανεκτική, φιλόξενη, ειρηνική, εγκάρδια, φιλική, που δεν φοβάται τον άλλον, χάνεται όλο και περισσότερο στο θάμπος του ορίζοντα, όπως η σχεδία στην τελευταία σκηνή της ταινίας «Ταξίδι στα Κύθηρα».  Η ιδέα μιας τέτοιας κοινωνίας φαίνεται πως οδεύει προς τα Κύθηρα, που στη μυθολογία ήταν ο τόπος οριστικής μετοίκισης υπάρξεων (και κατά προέκταση ιδεών) που αποβάλλει η ιστορία από το προσκήνιό της. Χτίζουμε τείχη ολούθε γύρω μας για να προστατευτούμε.  Αλλά ξεχνάμε ότι σε έναν τέτοιον εγκλεισμό, τα κλειδιά δεν τα κρατάμε εμείς. Το θέμα δεν είναι ότι ζούμε σε εποχή γενικευμένης παρακμής, αλλά ότι δεν έχουμε (ακόμα τουλάχιστον) απάντηση για το αύριο.  Κι αυτό είναι γνώρισμα μεγάλης κρίσης. Συνήθως ένας τέτοιος κόσμος δεν αλλάζει αλλά γίνεται κομμάτια για να χτιστεί από την αρχή.

Γιώργος Πλειός, Καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ, και Επισκέπτης Καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

ΔΗΜΟΦΙΛΗ

Βαρύ λογαριασμό καλείται να πληρώσει η Γερμανία για τη «βιβλική καταστροφή»

Ιστορικής κλίμακας καταστροφές στην Δυτική Γερμανία 1,3 δις ευρώ θα κοστίσει στην Γερμανία, με ένα πρώτο υπολογισμό, η βιβλική καταστροφή...

Αλ. Τσίπρας: Ως κυβέρνηση θα καταργήσουμε την ελάχιστη βάση εισαγωγής

Στην κατάργηση της ελάχιστης βάσης εισαγωγής αλλά και την δυνατότητα να καταθέσουν μηχανογραφικό δελτίο με τους φετινούς βαθμούς όσοι...

Ν. Κοτζιάς: «Περί βαθμών και ορίων εισαγωγής στα ΑΕΙ»

Η ανάρτηση του Ν. Κοτζιά  http://https://www.facebook.com/100049230365778/posts/352619196389090/ «Ρωτάνε: μα θέλετε ανθρώπους με βαθμούς κάτω από τη βάση να σπουδάζουν; Η ερώτηση...