Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2023

Αγνωστα βίντεο και φωτογραφίες από την πρώτη Κατοχή της Θεσσαλονίκης το 1915 – Πώς 160.000 κάτοικοι «φιλοξένησαν» 334.000 στρατιώτες!

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Του ΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΝΔΡΙΝΟΥ

Το 1915 και το 1916 η Ελλάδα έμοιαζε με… πρωινό μπουφέ ξενοδοχείου. Όποιος ήθελε έπαιρνε ένα κομμάτι από την έκτασή της που με τόσο κόπο και αίμα είχε κατακτήσει δύο χρόνια νωρίτερα στους Βαλκανικούς Πολέμους. Η αρχή έγινε από τη Θεσσαλονίκη όπου Γάλλοι και Βρετανοί αποβιβάστηκαν και στρατοπέδευσαν.

Λίγο αργότερα οι Βούλγαροι θα άρπαζαν τη Φλώρινα και την Ανατολική Μακεδονία και πάει λέγοντας.

Στην Αθήνα ο πρωθυπουργός Βενιζέλος έδινε την παραίτησή του στον Βασιλιά Κωνσταντίνο. Ο πρώτος ήθελε η χώρα να βγει στον πόλεμο στο πλευρό των Άγγλων και των Γάλλων, ο δεύτερος προτιμούσε την ουδετερότητα που ουσιαστικά σήμαινε σιωπηλή υποστήριξη των Γερμανών.

Η χώρα δεν ήταν μόνο κατακερματισμένη εδαφικά, αλλά και διαιρεμένη πολιτικά. Βενιζελικοί εναντίον Βασιλικών.

Ξεκινούσε ο περιβόητος Εθνικός Διχασμός που με άλλες ετικέτες επιζεί μέχρι τις μέρες μας.

Αρχές Οκτωβρίου Άγγλοι και Γάλλοι αποβιβάζονται στη Θεσσαλονίκη. Ουσιαστικά ήταν μια πολυεθνική δύναμη με στρατό από τις αποικίες. Για πρώτη φορά οι κάτοικοι της πόλης έβλεπαν Μαροκινούς, Ινδούς, Σενεγαλέζους, ακόμα και Βιετναμέζους.

F 157 scaled
Άγγλοι στρατιώτες… χαζεύουν γαλλικά στρατεύματα από τις αποικίες. Σενεγαλέζοι, Μαροκινοί, ακόμα και Βιετναμέζοι τα είχαν επανδρώσει

Στις 17 Δεκεμβρίου είδαν για πρώτη φορά και αεροπορικούς βομβαρδισμούς, από τη γερμανική αεροπορία. Η πόλη και η χώρα όλη, τυπικά μόνο δεν μετείχαν στον πόλεμο.

Οι εφημερίδες της 18ης Οκτωβρίου υποδέχτηκαν με ανάμεικτα συναισθήματα το γεγονός. Η «Μακεδονία», βενιζελική στο κύριο άρθρο της επέκρινε τη Γερμανική ενέργεια.

F 257

Η «Νέα Αλήθεια» ήταν στο ακριβώς απέναντι στρατόπεδο. Παρέμενε ο βασικός εκφραστής των βασιλικών. Γύρω της είχε συσπειρώσει αυτούς που δεν έβλεπαν με καλό μάτι τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία που είχαν αρχίσει να καταφθάνουν από το 1914, αλλά και την εβραϊκή κοινότητα που «στερούσε» εισοδήματα από τους Έλληνες εμπόρους. Στο ρεπορτάζ του βομβαρδισμού μας αποκαλύπτει και μια… παράπλευρη απώλεια, ένα κάτοικο της Τούμπας που έχασε τη ζωή του.

F 360 scaled

Η τρίτη εφημερίδα της πόλης, το «Φως» ξεπέρασε τους πάντες. Στο χρονογράφημα που υπογράφει ο Πέτρος Ωρολογάς χαρακτηρίζει τα γερμανικά αεροπλάνα «πουλιά». Βρέθηκε άνθρωπος να χαρακτηρίσει με τον τρόπο αυτό έναν βομβαρδισμό μιας πόλης ουδέτερου κράτους.

F 453

Κάποιες απορίες λύνονται για το ύφος και το ήθος του συγκεκριμένου δημοσιογράφου. Όταν σχηματίστηκε η κυβέρνηση Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη ο Ωρολογάς εξορίστηκε με άλλους γερμανόφιλους στην Κορσική, κι όταν μπήκαν το 1941 στην πόλη οι Γερμανοί ήταν από τους πρώτους που έσπευσε να επανδρώσει τις υπηρεσίες τους. Ήταν από τους λίγους που καταδικάστηκαν με την απελευθέρωση. Η ποινή του ήταν 5 χρόνια φυλάκισης. Έμεινε ελάχιστα μέσα, όπως και οι περισσότεροι δοσίλογοι. Αργότερα συνέχισε την καριέρα του!

Οι βομβαρδισμοί ήταν απάντηση των Γερμανών στην απόφαση του Διοικητή των αγγλογαλλικών δυνάμεων να απελάσει την προηγούμενη μέρα τους προξένους της Γερμανίας, της Αυστροουγγαρίας και της Τουρκίας με την κατηγορία της κατασκοπείας. Αν αναρωτηθεί , τώρα κάποιος, πως ένας ξένος στρατηγός έπαιρνε μια τέτοια απόφαση εν αγνοία της επίσημης κυβέρνησης η απάντηση είναι μια: Κατοχή!

f 548

Το 1915 στη Θεσσαλονίκη κατοικούσαν 160.000 ψυχές. Ο πληθυσμός της ετερόκλητος. Συμβίωναν, όχι πάντα αρμονικά, Έλληνες, Εβραίοι, Τούρκοι, αλλά και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία που τους… εξόρισαν στα προάστια της πόλης.

Φανταστείτε τώρα τι ανατροπές έφερε η παρουσία 334.000 στρατιωτών υπό τις διαταγές του Γάλλου στρατηγού Μωρίς Σαράιγ. Κι αυτοί ήταν ένας στρατός με διαφορετικές καταβολές,. Τον αποτελούσαν 106.000 Γάλλοι, 96.000 Βρετανοί, 100.000 Σέρβοι, 26.000 Ιταλοί, 12.000 Ρώσσοι. Αν τώρα βάλουμε και τους στρατιώτες από τις αποικίες των Αγγλο-γάλλων καταλαβαίνει κανείς τι συνέβαινε στην πόλη. Πανσπερμία φυλών και λαών.

F 639 scaled
Δεν έλειψαν και οι εθελοντές κάτοικοι της πόλης που χρησιμοποιήθηκαν κυρίως σε επικουρικές δουλειές από τον στρατό κατοχής

Άλλος μπελάς ήταν οι στρατιωτικές αστυνομίες. Κάθε βράδυ γίνονταν συμπλοκές όταν Βρετανοί έπιαναν κάποιο Γάλλο ή το αντίστροφο.

Οι μόνοι που χάρηκαν ήταν οι ιδιοκτήτες των κακόφημων μπαρ και των οίκων ανοχής που έκαναν… χρυσές δουλειές. Μάλιστα για να καλύψουν τη ζήτηση έφεραν και κορίτσια από τη Σερβία που τότε βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή για να ικανοποιήσουν τη ζήτηση.

Μαζί με τους στρατιώτες έφθασαν και οι πρώτοι κινηματογραφιστές και φωτογράφοι.

Άγγλοι ήταν οι περισσότεροι κινηματογραφιστές,. Γάλλοι η πλειοψηφία των φωτογράφων. Και οι δύο διέσωσαν εικόνες της παλιάς Θεσσαλονίκης που έμελλε παραδοθεί στις στάχτες της πυρκαγιάς του 1917.

Το λιμάνι ήταν το κέντρο της πόλης. Από εκεί έρχονταν τα εφόδια για τον πολυάριθμο στρατό που δεν ήθελε μόνο πυρομαχικά, αλλά και τροφή.

F 7

F 8

Μπορεί η ελληνική διοίκηση ουσιαστικά να καταργήθηκε – ακόμα και το τηλεγραφείο βρισκόταν σε… ξένα χέρια – αλλά η κύρια δύναμη αναπτύχθηκε σε περιοχές έξω από την πόλη για λόγους ασφαλείας. Ο μόνος φόβος ήταν οι αεροπορικές επιθέσεις γιαυτό και δημιουργήθηκαν οι πρώτες αντιαεροπορικές ζώνες στα Βαλκάνια.

Σχολιαστε το αρθρο

ΔΗΜΟΦΙΛΗ