Παρασκευή 14 Ιανουαρίου 2022

Οι ελληνικές απογραφές. Τα ευρήματα και τα παράδοξα. Ποιοι ήταν οι πρώτοι αντι-απογραφιστές! Ντοκουμέντα και αριθμοί

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Του ΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΝΔΡΙΝΟΥ

Το αντι-απογραφικό κίνημα έχει βαθιές ρίζες. Από την εποχή των Ρωμαίων και αργότερα των Βυζαντινών. Και οι δύο τις χρησιμοποιούσαν για στρατιωτικούς και οικονομικούς λόγους. Για να ξέρουν πόσους μπορούν να επιστρατεύσουν και πόσο θα φορολογήσουν τους υπηκόους τους. Λογικό να θέλουν πολλοί και για τους δύο λόγους να αποφύγουν την καταγραφή.

Στη νεώτερη ιστορία ο πρώτος που θέλησε να μετρήσει τον πληθυσμό ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας το 1828. Την καταμέτρηση του πληθυσμού την ήθελαν οι Μεγάλες Δυνάμεις που ζητούσαν και υπολογισμούς για τον πληθυσμό στα χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821. Με την ευκαιρία μετρήθηκαν και όλα τα κρατικά κτήματα που ανήκαν κυρίως σε Τούρκους που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα.

f 135
Λεζάντα ο συγκεντρωτικός πίνακας της πρώτης ελληνικής απογραφής

Τα αποτελέσματα αμφισβήτησε η Γαλλική Επιτροπή που στην καταμέτρηση για τον Μωριά βρήκε, ένα χρόνο αργότερα αισθητά, λιγότερους κατοίκους (366.366 αντί 400.000 που παρουσίαζε η προηγούμενη απογραφή).

Μεσολάβησαν 14 απογραφές μέχρι το 1861 που ξεχώρισαν για να την αναξιοπιστία τους. Σε κάποιες από αυτές το άθροισμα τον κατοίκων των νομών έβγαινε μεγαλύτερο από το συνολικό άθροισμα των κατοίκων της χώρας!

Εκείνη τη χρονιά υιοθετήθηκε το διεθνές σύστημα απογραφής και τα αποτελέσματα μεταφράστηκαν και στα γαλλικά, τη διεθνή γλώσσα της εποχής για να έχουν και οι ξένοι μια εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας που ήταν ασφυκτικά μικρή. Περιλάμβανε Πελοπόννησο, Στερεά Ελλάδα, Κυκλάδες και Αργοσαρωνικό!

f 239

Στις 5 και 6 Οκτωβρίου 1896 έγινε η πρώτη σοβαρή προσπάθεια απογραφής του πληθυσμού. Ειδικά συνεργεία μοίραζαν απογραφικά δελτία που έπρεπε συμπληρώσει κάθε οικογένεια. Στην πράξη αποδείχτηκε δύσκολο. Δεν ήταν μόνο που ζητούσε την πλήρη ηλικία κάθε μέλους (χρόνια, μήνες, μέρες), αλλά ειδικά για τις κυρίες η αποκάλυψη της ηλικίας ήταν βασικό πρόβλημα. Η εφημερίδα «Ακρόπολις» σταχυολόγησε μερικά προβλήματα που αντιμετώπισαν στην Αθήνα τα μέλη της επιτροπής απογραφής.

f 340

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η απογραφή του 1920. Η Ελλάδα έχει μεγαλώσει. Σε σχέση με την απογραφή του 1907 έχει υπερδιπλασιαστεί σε έκταση (από 63.211 Km2 έφθασε τα 130.049), ενώ ο πληθυσμός της από 2.631.952 έχει φθάσει τα 5.536.375). Στην απογραφή αυτή δεν υπάρχουν στοιχεία για το θρήσκευμα, αλλά μόνο για το φύλλο.

Οι λόγοι ευνόητοι. Η ραγδαία εδαφική αύξηση έφερε και μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες γειτονικών χωρών στα όρια του ελληνικού κράτους το οποία περιλάμβανε και τέσσερις νομούς της Ανατολικής Θράκης (Ανδριανούπολης, Ραιδεστού, Σαράντα Εκκλησιών και Καλλίπολης) ενώ στην Ελλάδα ανήκαν η Ίμβρος και η Τένεδος. Μάλιστα η Ανδριανούπολη με 50.201 κατοίκους ήταν η 4η μεγαλύτερη ελληνική πόλη πίσω από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και τον Πειραιά.

Τα μέλη της επιτροπής απογραφής αντιμετώπισαν προβλήματα. Πολλοί τουρκικής καταγωγής πολίτες δεν ήθελαν να δηλώσουν τα αγόρια τους για το φόβο της στράτευσης, ενώ αντίστοιχα οι αλβανικής καταγωγής δεν δήλωναν τα κορίτσια αφού η απογραφή μιλούσε μόνο για… παιδιά!

f 435

Οκτώ χρόνια αργότερα πολλά έχουν αλλάξει. Οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία καταγράφονται πλέον στους γεννηθέντες εν τω εξωτερικό και δείχνουν πόσο έχουν ενισχύσει τον εθνικό κορμό σε ευαίσθητες περιοχές όπως η Μακεδονία.

f 532

Από τα ευρήματα της απογραφής της 1928 και ο συγκριτικός πίνακας των θρησκευτικών δογμάτων στις Βαλκανικές χώρες στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η Τουρκία

f 626

Η επόμενη απογραφή έγινε το 1940 κι έχει ιδιαίτερη αξία αφού έγινε στις 16 Οκτωβρίου, δώδεκα μόλις μέρες πριν αρχίσει ο ελληνο-ιταλικός πόλεμος. Το καθεστώς Μεταξά επιστράτευσε ακόμα και την εκκλησία για να υπάρξει σωστή καταμέτρηση του πληθυσμού.

F 723
Εφημερίδα Ασύρματος, 1η Οκτωβρίου 1940

Έντεκα χρόνια αργότερα έγινε η επόμενη μεταγραφή. Η Ελλάδα του 1951 ήταν εντελώς διαφορετική από αυτή του 1940. Υπάρχει αύξηση πληθυσμού κατά 287΄.941 κατοίκους, αλλά αυτό οφείλεται και στους 121.480 Δωδεκανήσιους που έχουν προστεθεί φέρνοντας την ελληνική επικράτεια στα σημερινά της μεγέθη.

Δεν καταγράφηκαν οι πολιτικοί πρόσφυγες, όσοι δηλαδή κατέφυγαν μετά τον εμφύλιο σε χώρες του εξωτερικού. Κανείς δεν ήθελε να μιλήσει για αυτούς, Οι συγγενείς τους, όπου υπήρχαν από φόβο, η κυβέρνηση επειδή πολύ απλά δεν τους θεωρούσε… Έλληνες.

Ένα ακόμη εντυπωσιακό στοιχείο η μείωση της εβραϊκής κοινότητας. Το 77% των μελών της είχε εξοντωθεί από τους Γερμανούς. Ήταν από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Από τα άλλα στοιχεία η τάση που πληθυσμού να συγκεντρώνεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Τότε ήταν ο φόβος από τις εμφύλιες διαμάχες. Στις επόμενες απογραφές η αύξηση οφείλεται σε οικονομικούς λόγους.

Στη τελευταία απογραφή του 2011 καταγράφεται και αύξηση των μεταναστευτικών ροών που θα έχει ενδιαφέρον σε αυτή την απογραφή καθώς από τότε μέχρι σήμερα στην Ελλάδα βρίσκεται σημαντικό αριθμός μεταναστών, είτε οικονομικών, είτε πολιτικών.

f 818

Σχολιαστε το αρθρο

ΔΗΜΟΦΙΛΗ