Σάββατο 18 Ιουνίου 2022

Πατριαρχία, η άλλη όψη του καπιταλισμού

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΤΩΡΑ

του Δημήτρη Παπαθανασίου

Στην Ελβετία, τη χώρα που χτυπά η καρδιά του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου μόλις το 1971. Η πατριαρχία δηλαδή μετρά 50 αιώνες ζωής και οι γυναίκες δικαίωμα ψήφου πέντε δεκαετίες. Τι δεν καταλαβαίνεις;

Ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα, παρατηρώντας τις αντιδράσεις για τη γυναικοκτονία στη Φολέγανδρο, είναι ότι η συστημική εκστρατεία περί ατομικής ευθύνης που ξεδιπλώθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας με τον γνωστό επιθετικό τρόπο, έχει επηρεάσει σε βάθος την κοινωνία στο σύνολό της.

Σταχυολογώντας τις αντιδράσεις, ειδικά στα social media, η διαπίστωση είναι ότι μεγάλο μέρος της κοινωνίας αισθάνεται κατά κάποιο τρόπο «συνένοχο» στο έγκλημα. Νέες μητέρες δεσμεύονται και υπόσχονται να μεγαλώσουν καλύτερους άντρες, κορίτσια αναρωτιούνται εάν θα έπρεπε να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους και τις συμπεριφορές τους, αγόρια και νέοι άντρες «αποκηρύσσουν» τα περιβάλλοντα στα οποία μεγάλωσαν, κ.ο.κ. Συνοπτικά θα έλεγα ότι η πλειονότητα καταλήγει κυρίως στο «εγώ» και κατ΄ επέκταση, στον στενό πυρήνα της οικογένειας.

Επιπλέον, οι αντιδράσεις δημιουργούν, υποσυνείδητα ενδεχομένως, ένα πέπλο ενοχής και ευθύνης για την οικογένεια του γυναικοκτόνου της Φολεγάνδρου. Πιθανόν και να τους αναλογεί μερίδιο ευθύνης, είναι τουλάχιστον όμως πρόωρο, να την καταλογίζουμε. Ίσως και άδικο. Σε κάθε περίπτωση, η πατριαρχία θα αισθάνεται ευγνωμονούσα μπροστά σε αυτό τον θρίαμβο της ατομικής ευθύνης.

Θα ήταν στρουθοκαμηλισμός να αποποιηθούμε τις προσωπικές, ατομικές, οικογενειακές ευθύνες, είναι όμως αυτό το μείζον ζήτημα; Όχι. Η συναισθηματική προσέγγιση του προβλήματος της πατριαρχίας, αποκομμένο από τα ιστορικά, κοινωνιολογικά και πολιτικά δεδομένα, μόνο σε λανθασμένα συμπεράσματα οδηγεί.

Για να το πω απλά, είναι λάθος να πιστέψει η κοινωνία ότι η πατριαρχία που έχει τις ρίζες της καμιά 50αριά αιώνες πίσω ίσως και παραπάνω, ότι θα αντιμετωπιστεί επειδή μια μητέρα ή πολλές μητέρες θα βάλουν τους γιους τους απέναντι και θα τους μιλούν καθημερινά για την κοινωνική, ισότητα, τη δικαιοσύνη και την έμφυλη βία. Είναι ένα βήμα, αλλά δεν φτάνει.

Είναι λάθος να πιστέψει η κοινωνία ότι για τη γυναικοκτονία της Φολεγάνδρου φταίει η οικογένεια του δολοφόνου με τα πρότυπα που εμφύσησαν στο παιδί τους. Ίσως είναι μια αιτία, αλλά δεν είναι η μόνη.

Είναι λάθος να πιστέψουν οι νέες γενιές κοριτσιών ότι θα προστατευθούν αν κάνουν μαθήματα αυτοάμυνας και ότι αν συμμετέχουν σε καμπάνιες στα social media θα είναι περισσότερο ασφαλείς. Είναι κάτι, αλλά δεν φτάνει.

Η πατριαρχία δεν είναι μόνο ζήτημα ατομικής, οικογενειακής ευθύνης ή ζήτημα αυτοοργάνωσης. Πρέπει να μας προβληματίζει ότι ταυτόχρονα με το κίνημα του #metoo στην Ελλάδα που έβγαλε στο φως προβλήματα που κρυβόταν κάτω από το χαλί για δεκαετίες ολόκληρες κι ενώ μια γόνιμη συζήτηση ήταν σε εξέλιξη, γίναμε μάρτυρες των απεχθέστερων γυναικοκτονιών στη χώρα, με αποκορύφωμα αυτή της Φολεγάνδρου.

Η πατριαρχία είναι ένα ζήτημα βαθύτερο, κατεξοχήν πολιτικό και έτσι πρέπει να αντιμετωπιστεί. Γιατί η  πατριαρχία είναι η άλλη όψη του νομίσματος που λέγεται καπιταλισμός. Αν κάνουμε μια μικρή αναδρομή στην ιστορία θα διαπιστώσουμε ότι στην Ελβετία, τη χώρα που χτυπά η καρδιά του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου μόλις το 1971. Η πατριαρχία δηλαδή μετρά 50 αιώνες ζωής και οι γυναίκες δικαίωμα ψήφου πέντε δεκαετίες. Τι δεν καταλαβαίνεις;

Μήπως δεν είναι ο καπιταλισμός που δεκαετίες τώρα διαφημίζει και λανσάρει το μοντέλο της πατριαρχίας που βιώνουμε; Μήπως δεν είναι και οι γυναίκες που «αγοράζουν» και στηρίζουν το μοντέλο αυτό; Μήπως δεν είναι το παγκόσμιο σινεμά και η τηλεόραση που αναπαράγει το μοντέλο αυτό; Μήπως δεν είναι τα παγκόσμια ΜΜΕ που στηρίζουν και ξεπλένουν διεφθαρμένα πολιτικά συστήματα που το διαιωνίζουν;

Στο πλαίσιο αυτό, θα ήταν άστοχο να αγνοήσουμε επιμέρους πολιτικοκοινωνικά και γεωγραφικά χαρακτηριστικά. Γιατί είναι διαφορετικός ο καπιταλισμός της Νορβηγίας από τον χριστιανοταλιμπανικό νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό της Ελλάδας, ο οποίος επιδοτεί το μίσος, τον ρατσισμό, την αποστροφή για το διαφορετικό, τον έμφυλο διαχωρισμό.

Ένας λόγος παραπάνω για να αντιληφθούμε ότι είναι αδιέξοδο να θεωρούμε ότι μόνο με αναγνώριση της ατομικής ευθύνης, με ακτιβισμούς και με καμπάνιες στα social θα αντιμετωπισθούν ζητήματα ριζωμένα τόσο βαθιά. Χρειάζεται συντεταγμένες αντιδράσεις, όραμα, σχέδιο και κυρίως παιδεία. Η διέξοδος δεν μπορεί παρά να έχει προοδευτικό, ριζοσπαστικό ιδεολογικό πρόσημο. Και απαιτεί συγκρούσεις και ρήξεις. Το χρωστάμε στη Γαρυφαλλιά, στην Καρολάιν, στην Τοπαλούδη, το οφείλουμε στις επόμενες γενιές…

Σχολιαστε το αρθρο

ΔΗΜΟΦΙΛΗ